Mong To

 ဘင်္ဂလားဒေရှ့် အစိုးရအဖွဲ့သစ် ဆက်သွယ်ရေးနှင့် အသံလွင့်ဝန်ကြီးက သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို အာမခံ မကြာသေးမီက ရွှေးကောက်တင်မြောက်ခံရတ့ဲ ဘင်္ဂလားဒေရှ့်ရဲ့ အစိုးရအဖွဲ့သစ်ရဲ့ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် အသံလွင့်ဝန်ကြီး ဇဟာရ် အူဒင် ဆွာပန် ( Zahir Uddin Swapan) က သတင်းသမားတွေအတွက် အကြောက္တရားကင်းတ့ဲ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီပေးမယ်လို့ ကတိပြုလိုက်ပါတယ်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့ ဘာရိရှောလ် (Barishal) ခရိုင်ရှိ အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ခန်းမမှာ  မိခင်ဘာသာစကားနေ့ နဲ့ အာဇာနည်နေ့ကို ပူးတွဲ ကျင္းပခ့ဲပါတယ္။ အဲဒီ အစိုးရသစ်ရဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေကိုပါအခမ်းအနားမှာ ဝန်ကြီးက အခုလိုပြောသွားတာပါ။ BNP ပါတီရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ ကြေ ငြာစာတမ်းမှာ ပါတ့ဲအချက်တွေကို အကောင်အထည်ဖော်သွားမယ်လို့လည်း ဝန်ကြီးကဆိုပါတယ်။  အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးကို ဖော်ဆောင်တာ၊ အိမ်ထောင်စုတိုင်းအတွက် မိသားစုကဒ်တွေ ပေးတာ၊ အလုပ်လက္မ့ဲအတွက္ အလုပ်အကိုင်သစ်တွေ ဖော်ထုတ်တာ၊ လယ်သမားများအတွက် ချေးငွေနှင့် လယ်သမားကဒ် ထုတ်ပေးတာတွေကို ဦးစားပေးဆောင်ရွက္မယ်လို့ သူကဆိုပါတယ်။  ပြီးရင် ကီလိုမီတာ ၂၀၀၀၀ လောက္ရှည္တ့ဲ နိုင်ငံကို ဖြတ်သွားတ့ဲ တူးမြောင်းတစ်ခုကိုလည်...

 IIMM ၏ မှတ်တမ်းများက IIFFMM အစီရင်ခံစာထက် ဥပဒေကြောင်းအရ ပိုအားကောင်းနိုင် ဂမ်ဘီယာနဲ့ မြန်မာအမှုမှာ IIFFMM အစီရင်ခံစာနဲ့ပတ်သက်လို့  ICJ တရားခွင်မှာ "ပင်ရင်းနိုင်ငံရဲ့စိတ်ဆန္ဒ (state's consent) နဲ့ IIFFMM ရဲ့ စံနှုန်း တို့နဲ့ပတ်သက်ပြီး အ ငြင်းအခုန်တွေရှိခ့ဲပါတယ္။ ပင်ရင်းနိုင်ငံရဲ့ စိတ်ဆန္ဒဆိုတာက နိုင်ငံတကာ ပဋိညာဉ်အရ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဟာ နိုင်ငံတကာယန္တယားတစ်ရပ်ရပ်နဲ့ ပူးပေါင္းဆောင္ရွက္တ့ဲအခါ အဲဒီနိုင်ငံရဲ့ ပူးပေါင္းလိုတ့ဲ စိတ်ဆန္ဒ အရသာ ဖြစ်ရမယ်။ တကယ်လို့ အဲဒီနိုင်ငံက ပူးပေါင္းလိုတ့ဲ ဆန္ဒမရှိဘူးဆိုရင် ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး ဆိုတ့ဲအချက္ရှိပါတယ္။ မြန်မာက ဒီအချက်ကိုင်ပြီး ပြောတ့ဲအခါ ICJ ပါယ်ချလိုက်ပါတယ်။ ပါယ္ချတ့ဲအကြောင်းပြချက်ကို ၂၀၂၀ ခုနှစ် Provinsional Measure အပိုဒ် ၁၀၇ မှာ အခုလို​ေဖာ်ပြထားပါတယ်။ အပိုဒ် ၁၀၇ ရဲ့ဆိုလိုရင်းက ဂျီနိုဆိုက်လိုကိစ္စဟာ မြန်မာတနိုင်ငံတည်းကပဲ ရိုက်ခတ်ခံရတ့ဲ ကိစ္စမဟုတ်ဘူး။ မြန်မာကိုယ်တိုင် ဂျီနိုဆိုက်လို ကိစ္စမျိုးမဖြစ်လာဖို့ ကိစ္စဟာ နိုင်ငံအားလုံးရဲ့ အကျိုးစီးပွား ဖြစ်တယ်လို့ လက်ခံထားပြီးသားဖြစ်တယ်။ ဒါကြောင့် ဒါဟာ အားလုံးနဲ့ ဆိုင္တ့ဲ ကိစ္စဖြစ်လို့ ဂျီနိုဆိုက်ကွန...

 နီပေါနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အထက်လွတ်တော် အမျိုးသမီးလွှတ်တော်အမတ္ဖြစ်သူ ကာမဲလ် ရာနာ ကွယ်လွန် နီပေါနိုင်ငံရဲ့ ဒီမိုကရေစီခရီးကြမ်း အစောပိုင်းကာလမှာ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးအတွက် ဦးဆောင္လမ္းပြဖြစ်ခ့ဲတ့ဲ ကာမဲလ် ရာနာ (Kamal Rana) ဟာ  ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့ အသက် ၉၈နှစ်အရွယ်မှာ ကွယ်လွန်သွားခ့ဲပါပြီ။ သူမဟာ နိုင်ငံအဆင့် ဆုံးဖြတ်ချက် (National decision- making) တွေ ချမှတ်တ့ဲ နေရာတွေမှာ အမျိုးသမီးများဟာလည်း စွမ်းရည်ရှိတယ်ဆိုတာကို ယဉ်ကျေးမှု အစဉ်အလာတွေကို အာခံပြီး ပြသနိုင်ခ့ဲသူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ သူမကို နီပေါနိုင်ငံ တန်ဆင် (Tansen) မြူနီစီပယ်နယ်မြေမှာ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှာ မွေးဖွားခ့ဲပါတယ်။ သူမရဲ့ အကိုဖြစ်သူ ရီရှီခက်ရှ် ရှား ( Rishikesh Shah) ဟာလည်း နီပေါနိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။ သူမဟာ အရွယ်ရောက်လာတ့ဲနောက္ပိုင္းမှာ အဲဒီအချိန်တုန်းက နီပေါ တော်ဝင်မိသားစုဝင်တစ်ဦးဖြစ်သူ မင်း ရှုမ်ရှာ ဂျေဘီ ရာနာ (Meen Shumsher J.B. Rana) ဆိုတ့ဲ စစ်ဗိုလ်တစ်ဦးနဲ့ လက္ထပ္ခ့ဲပါတယ္။ သူမဟာ ထရိဘူဝမ် တက္ကသိုလ် ( Tribhuvan University) မှာ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဘာသာရပ် မဟာတန်းကို သင္ယူခ့ဲပါတယ္။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်မှာ နီပေါကွန်ကရက် ပါတီက...

 ICJ ရစ်သမ်နှင့် အက်ကြားအို ဟာမိုနီ- နိဂုံး ICJ မှ စီရင်ချက် ထွက်လာပြီးနောက် ဘာဖြစ်လာမည်နည်း။ ICJ စီရင်ချက် က ဥပဒေကြောင်းအရ လွမ်းခြုံမှုရှိသည်။  သို့သော် ICJ တွင် အရေးယူရန် ရဲတပ်ဖွဲ့က မရှိပေ။ သို့သော် ICJ ၏ အမိန့်ကို ထိုအမိန့်နှင့် သက်ဆိုင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက မလိုက်နာပါက ဘာဖြစ်မည်နည်း။ မလိုက်နာပါက မလိုက်နာသည့်အတွက် မည်သို့မည်ပုံ ဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ကုလ လုံခြုံရေးကောင်စီသို့ တင်လာပါလိမ့်မည်။ ထိုအခါ ဗီတိုပါဝါရှိသော နိုင်ငံတစ်ခုက ထိုအချက်ကို ဆွေးနွေးရန်မသင့်ကြောင်း ပါယ်ချကောင်း ပါယ်ချနိုင်သည်။ ဤသို့ဆိုပါလျှင် လမ်းဆုံးနေပါမည်လားဟု မေးစရာရှိသည်။ ဤနေရာတွင်တစ်ခုတော့ စဉ်းစားစရာရှိပါသည်။ ICJ အမိန့်သည် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကုလ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ဗီတို ကြောင့် လမ်းဆုံးနေနိုင်လျှင် "အဆိုပါ ဗီတိုအာဏာပိုင်ဆိုင်သော နိုင်ငံများ ကိုယ်တိုင် ICJ တွင် တရားရင်ဆိုင်ရပါက အဘယ်ကြောင့် ငွေကုန်ကြေးကျခံကာ တရားရင်ဆိုင် ကြပါသနည်း" ဟု မေးစရာက ထပ်ရှိလာသည်။ အဖြေက ICJ ၏ အမိန့်ကို ဗီတိုဖြင့်လည်း ပါယ်မချနိုင်ပေ။ မပြောင်းလဲနိုင်ပေ။ ဗီတို ဖြင့် ပါယ်ချနိုင်သည်က ထိုအမိန့်အား အကောင်အထည်ဖော်မည့် လု...

 ICJ ရစ်သမ်နှင့် အက်ကြားအို ဟာမိုနီ- ၅ အကယ်၍ ULA/AA ဘက္မှ  လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်ခြင်း သို့မဟုတ်  စစ်ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်ခြင်း စသည့် စွပ်စွဲချက္များ ဆက်တိုက်ရှိလာပါက နိုင်ငံတကာ ဥပဒေကြောင်းအရ ICJ အမှုအပေါ်တွင် မည်သို့ သက်ရောက္မှုများ ရှိသွားနိုင်ပါသနည်း။  မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံအကြား (ICJ) တွင် ရင်ဆိုင်နေရသော အမှုနှင့်ပတ်သက်၍ အမှု၏ အဓိကအချက်အလက္များ (Merits) ကို စစ်ဆေးရာတွင် နှုတ်ဖြင့် လျှောက်လဲချက်ပေးခြင်း (Oral Hearings) သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်နဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ပ​ြီးဆုံးသွားခ့ဲ ပြီဖြစ်သည်။ လျှောက်လှဲချက်အပေါ် ကြားနာမှု ပြီးဆုံးသွားပြီဖြစ်၍ ICJ တရားသူကြီးများသည် အမှုကို စတင် သုံးသပ်ဆုံးဖြတ် (Deliberation) ပြုနေကြပြီဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးအပြီးသတ်အမိန့် စီရင်ချက်သည်   ၆ လ မှ တနှစ်အတွင်း ထွက်လာနိုင်သည်ဟု ဥပဒေပညါရှင် အချို့က ဆိုထားကြသည်။ အပြီးသတ် စီရင်ချက်တွင်  ၁၉၄၈ ခုနှစ် လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှု တားဆီးရေးဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်အား မြန်မာမှ ဖောက်ဖျက်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ သိသာသော သက်ရောက္မှုများရှိနေမည့်အလွန်အရေးကြီးသော အမှုတ...

 ICJ ရစ်သမ်နှင့် အက်ကြားအို ဟာမိုနီ- ၄ ဂမ်ဘီယာတင်ပြချက်ထဲမှ ULA/AA ပုံရိပ် ARSA အပေါ် ဂမ်ဘီယာ၏ ရှူမြင်မှု မည်သို့ရှိသည်ကို ဖော်ပြပြီးနောက် ULA/AA အပေါ် ဂမ်ဘီယာ၏ ရှူမြင်မှုသည်ကော မည်သို့ရှိပါသနည်းဟု မေးစရာရှိလာသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်နဝါရီ ကြားနာပွဲတွင် ဂမ်ဘီယာဘက္မှ ULA/AA အပေါ် ရှူမြင်မှု သဘောထားတွင် ယခင်ကထက် ပိုမိုမြင်သာသော ကောက်ချက္များကို တွေ့လာရသည်။  ၁။  "သွေးခွဲခံရမှု၏သားကောင်" လော၊ "စောင့်ရှောက်သူ" လော ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက် ကိစ္စရပ်အမှုအခင်းတွင် ဂမ်ဘီယာဘက္မှ အမြင်မှာ ULA/AA သည် "ဂျီနိုဆိုက်အား ကျူးလွန်သူ"၊ "ရန်သူ" ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း "မရှိပေ"။ သို့သော် ULA/AA သည် မြန်မာစစ်တပ်က ရခိုင်နှင့် ရိုဟင်ဂျာကြား ဗျူဟာမြောက် "အမုန်းတရားဖန်တီးမှု စက်ကွင်းအတွင်း" အသုံးချခံနေရသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု အဖြစ် ရှူမြင်ထားသည်။ မြန်မာစစ်တပ်က "ရိုဟင်ဂျာများကို အတင်းအဓမ္မစစ်သားစုဆောင်းကာ ULA/AA ကို ရင်ဆိုင်ထားလိုက်ကာ နိုင်ငံရေးထောင်ချောက် ဆင်ထားခြင်းဖြင့် "ရိုဟင်ဂျာနှင့် ULA/AA ကြားတွင် ပဋိပက္ခ" ကို ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး ULA/AA ဘက်က ရိုဟင...

  ICJ ရစ်သမ်နှင့် အက်ကြားအို ဟာမိုနီများ- ၃ ARSA နှင့် ပတ်သက်၍ ဂမ်ဘီယာ ဘက်ဘ ရှူမြင်မှုက ရှင်းလင်းပြတ်သားပါသည်။ မြန်မာ စစ်တပ်ဘက်မှ ရိုဟင်ဂျာ ဆိုသူများအပေါ် လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှု ကိစ္စတွင် ARSA နှင့် AA တို့ကို အသုံးချခ့ဲသည္ဟု ဂမ်ဘီယာ ရှေ့နေ ဖီလစ်ပီ ဆန်(ဒ်)(စ်) ( Philippe Sands) က တင္ပ​ြခ့ဲသည္။ ရှေ့နေ ဖီလစ်ပီ ဆန်(ဒ်)(စ်)၏ တင်ပြချက်ကို ကြည့်လျှင် ၁။ ARSA အပေါ် အသုံးချမှု (၂၀၁၇ အခြေအနေ)  ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ နယ်မြေရှင်းလင်းရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့စဉ် မြန်မာစစ်တပ်သည် ARSA ၏ တိုက်ခိုက္မှုများကို အကြောင်းပြချက် (Pretext) အဖြစ် အသုံးချကာ ရိုဟင်ဂျာ ဆိုသူများအပေါ် မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု မြောက်သော လုပ်ရပ်များ ကျူးလွန်ခဲ့သည်။ ၂။ AA အပေါ်အသုံးချမှု (လက်ရှိအခြေအနေ) ၂၀၂၁ခု နှစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တိုက်ပွဲများတွင် မြန်မာစစ်တပ်သည် ၎င်းတို့ အကျိုးစီးပွားအတွက် AAအား တိုက်ခိုက်ရန် ရိုဟင်ဂျာများအား အတင်းအဓမ္မ စစ်သားစုဆောင်းခြင်း၊ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အချို့ကို အသုံးချကာ ရခိုင်နှင့် ရိုဟင်ဂျာကြား လူမျိုးရေးပဋိပက္ခဖြစ်အောင် ဖန်တီးခြင်းတို့ကို ပ​ြုလုပ္ခ့ဲသည္။ စသည့်အချက်နှစ်ချက်ကို အနှစ်ချုပ်တွေ့ရမည်ဖြ...